| Не зайшло. Разбор |
[Dec. 16th, 2008|01:33 pm] |
Тры старонкі паводле Фроста
Сяргей Прылуцкі. Дзевяностыя forever. – Менск, Медысонт, 2008 (Бібліятэчка часопісу “Дзеяслоў”).
Магчыма, я нічога не разумею ў паэзіі. Магчыма, дарэмна перад чытаньнем ня ўзяў на грудзь (хоць аўтар і намякаў мне, што піша пад кайфам, а значыць, і прымаць яго трэба ў адэкватным стане). Але Кніжка “90-я forever” сваёй сьмерцяватай вокладкай зь бязглуздай назваю так намусоліла вока, што вырашыў ёй адпомсьціць – прачытаць! Па выніку адпомсьціў сабе. Не зайшло.
Што ж, галоўная рыса ўсяго існага – цікаўнасьць. А галоўная рыса паэзіі (я так думаў) – непрадказальнасьць. У Прылуцкага – наадварот. Прадказальна, кажучы пра радзільню, у нібыта эпатажнай манеры згадаць пра мяса, кажучы пра школу, у нібыта эпатажнай манеры кінуць, як табе па барабану ненавісныя інтэгралы, кажучы пра першае каханьне, у нібыта эпатажнай манеры ўспомніць пра падгледжаныя дзявочыя майткі.
Набор з ванітаў, наркаты й клязэтных рэаліяў, паўтораны стакроць на розных мовах, ператвараецца ў “стомленую праўду”, як яшчэ называюць банальнасьць. (“Калі ў сэрцы ня месьціцца пекла, дык і Бога ў ім няма”.) У такіх выпадках, калі паэт не ажыцьцяўляе ўзьлёту (не заводзіць, ня прэ, не турбуе), на зьмену немагчымай аэрадынаміцы можа прыйсьці спэцыфіка быту. Папросту кажучы, нешта сваё, у дэталях і дробязях прыватнае, адметнае, разавае і гэтым ужо непрадказальнае. Але няма ні свайго, ні геніяльнага. Такое адчуваньне, што аўтар прадказальны паводле ўнутранай устаноўкі.
А што ж тады? Адметныя рыфмы, гульня словаў, усьпененыя гукі-алітэрацыі? Не. Можа быць, віціеватасьці вершаскладу, дабл-акра, рогі гор? Не. Можа, клясычны санэт, падлічаныя склады хайку, ідэальнае ўпісаньне ў паварот формы?
Нічога такога, верагодна, і не задумлялася. Задумляліся вершы “недарагія і плоскія”. Паэтычная праграма аўтара посная як “дзевяностыя”, што, ня дай бог, forever. Шэры час, дзесяцігодзьдзе, якое выпала зь беларускай паэзіі, нібы выкідыш, які лепей забыць. Паміж зарніцамі васьмідзясятых і першымі сьвітанкамі новае эры дзевяностыя – правальныя й паразныя – сталі гадамі паэтычнае пустаты, што перарываліся хіба што прапахлымі турэмным смуродам вершамі Адамовіча, усё астатняе – інэрцыя васьмідзясятых ці перадчуваньне новае эры.
Самая заўважная зьява 90-х у паэзіі – яна прапала. Вершы перасталі пісацца. “Паэзія пакінула нас” (Глёбус). Нічога страшнага, што пакінула. Кепска, калі й не наведвала, а ты ўсё пішаш, пішаш.... Таму forever – гэта як бессэнсоўнае пярэчаньне відавочнаму. “Нібыта эпатаж” – ня болей.
Прылуцкі пайшоў надзвычай складаным шляхам. Выдаць банальную кніжку пра посны час – даць дзесяць фораў чытачу. Але чытач не гуляе з табой у футбол. Ён чакае драйву. А ты ня тое, што не даеш, але неяк так намерана не даеш. Можа быць, у гэтым твая праграма? І ты ня проста прадказальны. Ты – антынепрадказальны. Нічога геніяльнага. Нічога прыватнага свайго.
Ты памрэш, малы, далёка не ў парыжы, --
бо, на шчасьце, не прарок і не герой, --
а ў звычайным сьветлагорску ці нясьвіжы,
праклінаючы жыцьцёвы гемарой.
“На шчасьце” -- тут для аб’ёму, калі не лічыць аўтара закончанай рэптыліяй. Але недзе я гэтае поснае ныцьцё ўжо чуў. Ага:
Я нарадзіўся тут,
у краіне скручаных кранаў.
Блін, як жа вам усім нярадасна ў гэтай няшчаснай краіне! Згадваю, што пачуўшы першы раз тое рэггі, я падумаў, што тэкст пісаў не паэт, а функцыянэр-мізантроп, бо толькі такія нараджаюцца ТУТ. Як унітазныя мікробы ў туалетнай рэкляме. Як бактэрыі. Людзі-паэты заўжды нараджаюцца ТАМ, калі ў іх ёсьць хоць адна малекула ўяўленьня. Але ўяўленьне-імаджын – антонім клязэтнай мізантропіі.
Аўтар – літаратурны работнік, які імітуе паэта. Там, дзе ў іншага работніка за суседнім сталом нараджаецца стылёвы выверт, парадаксальны выраз або мэтафара – дык хоць штосьці, чым можна было б захапляцца, тут -- штампы, што недапушчальна нават для нізкапробнага вершаскладаньня: “зьмяінае тулава чэргаў”, “шэрае люстра неба”, “матаеш касэту юнацтва”.
Цэлыя вершы (“In the death car we’re alive”) – наборы штампаў-карцінак з бандыцкіх сэрыялаў невядомай геаграфіі, быццам пераказаныя ў курылцы пазбаўленым уяўленьня суразмоўцам, якому таксама хочацца “расказаць”, але ягоны маналёг хутка надакучвае, бо ў ім не прапісана ані прыколу, ані чагосьці разавага, ані лініяў лёсу, ані прыкметаў жыцьця.
Можа быць, аўтар пераседжвае, дастрыгаючы свае віхры да нуля? Па выніку ён акуратны ў словах, нібы япі ў нарукаўніках, што мроіць урыўкамі амэрыканскіх фільмаў і адчувае асалоду пісаць ад імя лірычнага героя, як яго “нагінаюць і трахаюць, трахаюць, трахаюць...” “цябе проста трымаюць за лоха а калі трэба і за яйцы”. Не, нават калі ставілася задача паакунацца ў дзярмо, занадта посна ўсё выпісана, каб перажыць гэткую радасьць разам зь лірычным героем.
Памылкі, калі яны й трапляюцца, на жаль, не Купалавы “зломы”, а такія ж банальныя, сярэднестатыстычныя і прадказальныя – “зайшлі за бутэрбродамі і малаком”.
Так ня хочацца мне пісаць тут слова “постмадэрнізм”, якім у нас нішто не называецца, але прыкрываецца любы сорам. Ладна табе прадказальнасьць і штампы, адсутнасьць чагосьці арыгінальнага й асабовага, але галоўнае – адсутнасьць сэнсу пісаньня і, адпаведна, чытаньня ўсяго гэтага. Мэсыджу – няма. І калі сьверб пісаньня яшчэ можна параўнаць зь фізіялягічнымі патрэбнасьцямі, дык чытаньне, прабачце, мае чыста інтэлектуальныя інсьпірацыі.
Зусім ня факт, што ўся гэтая нібы чарнуха павінна быць зьвязаная з пралетарскім статусам лірычнага героя. Ды будзь ён хоць “на джыпе” (пункцік пралетарскага шчасьця паводле аўтара), у літаратуры мы пазнаем яго паводле ягонага ўнутранага сьвету, а не паводле статусу. І цікавіць нас зусім не лінейная карцінка бардэля, пра які марыць пралетар, а тое, што адбываецца ў ягоным сьвеце. І калі гэты сьвет убогі ці яго проста няма, абсалютна неістотна, хто герой і ў якім антуражы ён функцыянуе. Гэта ўжо не літаратура, а якаясь інструкцыя па стэрэатыпным успрыманьні пэтэвэшнікаў, фрэзэроўшчыкаў, пралетароў.
Аўтар робіць памылку, калі спачатку пазбаўляе жыцьцё жывога духу, а пасьля заклікае: “пастарайся палюбіць гэты кашмар”. Пастарайся палюбіць што? Навет? Паклёп? Выхалашчаную выпадковасьць?
Каб палюбіць, трэба паверыць. А тут не кашмар нават, а “хочацца выць ад нікчэмнасьці сытуацыі”... Можа быць, ты думаеш, што гэта – разыдзецца на цытаты як паэзія?
А што мне да таго, што “навокал лайно ты гэта выдатна ведаеш”, а Дэкарт памыляўся, што многа чаго разумее? Ну, напішы, што Прылуцкі насамрэч Астрашыцкі – і што з таго? Што думкі астываюць як гарбата, а словы падобныя да гароху, якім кідаюцца ў сьцяну... Ці вось вам гісторыя пра пралетара, які, “пас...аўшы” (так у тэксьце), ідзе на завод, каб там марыць “пасікаць у зарасьцях флоры”. Ізноў – хоць бы выверт які, што нейкім чынам адрозьніваў гэтую пісаніну ад звычайнага флуду. Можа быць, аўтару папросту няма чаго сказаць?
Настойлівае многабукаф, між іншым, схіляе менавіта да гэткай высновы. Навошта пісаць сорак эстэтычна ніякіх аднолькавых вершаў, калі хапіла б аднаго.
Ну во, дабраліся да наступнага азначэньня – трэш, сьмяцьцё. Толькі якой халеры сьмяцьцё выходзіць не на скамечаных падцірках, а ў цубкай кніжцы зь бібліятэкі часопіса “Дзеяслоў”? І чым такое сьмяцьцё адрозьніваецца ад “традыцыйнай” графаманіі, якую ў рэдакцыі звычайна адсяваюць у кошык?
Перагортваючы старонкі пустаты, я падумаў (хоць што добрае сказаць аўтару), што можа быць гэта надаецца ў якасьці тэкстаў для якіх лабухаў? Магчыма з дадаткам музону ды яшчэ ў перадачы сьпевам усё гэта можа як-небудзь заіграць, дзякуючы асобе выканаўцы?
Аўтара цікавіць толькі фізіялёгія – акты, рэфлексы, енкі й смуроды, якімі ўсё гэта суправаджаецца. “Больш грунтоўныя эмоцыі” могуць прысутнічаць толькі назыўным парадкам, што для паэзіі маветон, бо тое, што яна люстравала спрадвеку – жыцьцё душы, а не кішок. Але тут душы няма, ёсьць -- “душы фурункул”, які трэба выціснуць.
У такой плыні зусім неабавязкова перасьпёўваць ў манеры гы-гы-гы Зорку Вэнэру, дастаткова напісаць, напрыклад: Багдановіч казёл, і эфэкт самарэалізацыі аўтара будзе дасягнуты.
Ты скажаш – ну кінь, аўтар сьцябецца. Згодны. Прычым сьцябецца з усяго ўвогуле, а таму выходзіць нясьцёбна. Выходзіць і не паэзія ўжо, не краса там (прывет Багдановічу), а галімая эстэтыка і “во бля хараство”!
Цяпер – што з гэтым рабіць, на якую паліцу паставіць? Флуд і трэш не ўтвараюць літаратурнага кантэксту. А палічкі для чужых чарнавікоў ці рокерскіх тэкстаў бязь песень у мяне няма.
Калі няма чаго свайго сказаць, а хочацца, дык не ратуе і замена ванітна-наркаманскага набору на гістарычна-княскі ці там партызанскі. Якая розьніца, калі ўсё адно на стале застануцца мазгі, і ўсе шчасьліва справяць натуральныя патрэбы, бо гэтым абмяжоўваецца сэнс іхнага існаваньня.
Калі няма чаго свайго сказаць, а хочацца, кажы чужое.
Аднойчы ўсё вышэй згаданае адступае, узьнікае аб’ём, зьяўляецца голас і пачынаецца паэзія – “Тры вершы паводле Робэрта Фроста”. Хай бы такіх вершаў было трыццаць тры і яны складалі кніжку з аднайменнай назвай. Як бы сьпявак мог неяк напоўніць аўтараву анэмію крывёю, так голас Фроста ўзарваў папяровую плоскасьць.
На жаль, Фрост толькі зазірнуў сюды з вуліцы. І зьнік.
Недзе ў жартоўным вершыку (“Хаўтурны санэт”) адступіла безасабовасьць і праглянула блізкае жыцьцё, але выключэньнем толькі падкрэсьлілася правіла, бо ў іншых творах “лёгкага жанру” зноў верх узяў голы чарнушны стандарт.
Недзе напрыканцы дагодлівы аўтар “запнуўся на сэнтымэнтальным рэфрэне”, імітуючы разгон Плошчы ў манеры галівудзкіх тытанікаў, але робленым сэнтымэнтам ня ўзяў. Пасьля выхалашчанасьці ўсяго ім сказанага тытанікі прагучалі як выпадковая недарэчнасьць – “што, бля, соплі тут распускаць”. Лыжкай мёду бочку лайна не сапсуеш.
Ну вось. Выдзяру-ткі я тры старонкі паводле Фроста для архіву. А астатняе – флуд і трэш – адпраўлю ў кошык. Ці, на чым настойвае крэматорская стылістыка вокладкі, -- у печку.
Магчыма, я нічога не разумею ў паэзіі. Але дакладна ведаю: ніколі не пішыце пад кайфам, бо ён у вас ужо ёсьць. |
|
|
![[info]](http://l-stat.livejournal.com/img/userinfo.gif){kind=small}
ivansaj's journal
![[info]](http://l-stat.livejournal.com/img/openid-profile.gif){kind=small}