| Разбуральнікі вобразаў |
[Dec. 2nd, 2009|08:33 pm] |
Яшчэ ў савецкіх літаратурных выданьнях мяне ўражвала, што ў разьдзеле «Пра аўтараў» абавязкова раскрываецца псэўданім празаіка ці паэта. Вера Вярба ператваралася ў Гертруду Пятроўну Сакалову... Узьнікала аддаленае пачуцьцё непрыстойнасьці й сораму, быццам зь Веры Вярбы на вачах усяго сьвету сьцягнулі спадніцу.
У пэўным сэнсе яно так і было. Бо рэдактары-выдаўцы разбурылі вобраз паэткі – істоты эфэмэрнай і тым каштоўнай. Ну ўявіце сабе, што дзесьці на вэрнісажы вы схапілі абаяльную ўдзельніцу бяседы, змылі зь яе макіяж, сарвалі сукенку зь біжутэрыяй і выставілі з таблічкай на шыі – як для арыштанцкага здымку: такая й такая, пашпарт нумар, пол жаночы, памер ступні...
Магчыма, прычына такіх адносінаў рэдактараў у іх прыземленым практыцызме, у няздатнасьці паверыць у каштоўнасьць магіі слова, а ў выніку – у адсутнасьці прафэсіяналізму. Паэзія – гэта цуд. Ніхто ня ведае, адкуль ён бярэцца і мы можам толькі захапляцца ім. Тады нашы адносіны да твора (псэўданім, між іншым, такі самы твор і такі самы цуд) будуць надзвычай асьцярожнымі. Не парушыць гармоніі, асабліва калі ты нічога ў гэтым не разумееш.
Як жа! Што вам тут за каштоўнасьць! Не памацаеш, не ўкусьнеш, не прадасі... І з той самай лёгкасьцю, зь якой Анатоль Сыс называецца сёньня «вялікім паэтам», зь ягонай спадчынай робіцца чыстае бясчынства. Цуды-вершы перастаўляюцца ў бязладным парадку, прэпаруюцца з дапамогай адкруткі, гэткім чынам рэдактары «паляпшаюць» творы паэта, «дацягваюць» яго да «вялікага».
Па-сутнасьці, гаворка ня толькі пра мастацкую літаратуру, а і пра журналістыку, ды пра ўсё наша грамадзкае жыцьцё, дзе пануюць прыземленыя практыкі. Не магу забыцца на «Нашу Ніву», якая ўзяла ў мяне інтэрвію. Здарылася мне 50 гадоў, юбілей. Пытаньні былі дурацкія (не да мяне, а, як водзіцца, пераважна пра Лукашэнку), таму адказы былі іранічныя. Але рэдактар іронію скараціў і выставіў гутарку са мной пад загалоўкам «Лукашэнка ўвасабляе краіну і народ». Словам, зрабіў зь мяне Гертруду Пятроўну Сакалову. Мне мала таго што няёмка сябе адчуваць у майтках на публіцы, дык яшчэ й гнілыя памідоры камэнтатараў даводзіцца атрасаць. Заслужаныя, трэба сказаць, памідоры.
Рэдактар – гэта прафэсія. Ён спрычыняецца да стварэньня вобразу (калі ўмее), а не да яго разбурэньня. І ў гэтай справе рэдактар мусіць быць надзвычай абачлівы ды адчувальны – каб не напсаваць. Тое самае, між іншым, тычыцца і палітыка, і бізнэсоўца, і пекара з аптэкарам. Прафэсіянал стварае вобразы.
Анатолю Сысу на ягоныя 50-я ўгодкі і пашанцавала, і не пашанцавала. Пашанцавала, бо выйшла шмат публікацыяў і было многа грамадзкае ўвагі, не пашанцавала, бо назвалі «вялікім», «найвыдатнейшым», «геніем» і г.д., а пры тым узнагародзілі датуль невядомым ягоным вершам, якога ён не пісаў. Быццам, веліч і геніяльнасьць Сыса пацьвердзілі чужым творам, прычым творам, які ягоны сапраўдны аўтар забракаваў дваццаць гадоў назад.
Спачатку гэты верш выйшаў у часопісе «Дзеяслоў» -- у нізцы невядомых твораў паэта. Потым факсіміле гэтага напісанага ад рукі (яўна жаночым почыркам) верша зьявілася на вокладцы кніжкі «Ягамосьць» з партрэтам Сыса замест подпісу. Нарэшце, у кніжцы без усякага парадку «выбранага» Анатоля Сыса «Алаіза» гэты твор патрапіў у “зэ бэст”.
Укладальнік усё гэта дзела пракамэнтаваў наступным чынам: “Нават у няўдалых на погляд аўтара вершах, такіх як “Апошні з ненароджаных сыноў”, ёсьць строфы, якія ўражваюць дасканаласьцю формы і глыбінёй зьместу”.
Дык калі нешта ўражвае, трэба ўражвацца! Навошта ж цацкі ламаць?
Ніхто не застрахаваны ад памылкі. Больш за тое, падобныя выпадкі становяцца іншы раз забаўнымі містыфікацыямі, якія ўзбагачаюць і літаратуру і ўсю культуру. Далібог, мы б толькі парадаваліся і за Сыса і за ягоных перавыдаўцоў, калі б не...
Калі б яны не палезьлі ў памянёны верш “геніяльнага паэта” (а насамрэч адбракаваны верш іншага паэта) з адкруткай, каб “палепшыць” гэты твор, а ў выніку, як гэта заўжды бывае, каб канчаткова яго сапсаваць.
Скажу адразу, верш напісаны традыцыйна і без “заваротаў”. І вось вам страфа:
Я не распусту слаўлю –
слаўлю цноту,
але наўжды Жанчыны стан у поўні,
бясьсільнай і магутнаю з-за дроту
зямлю сваю забраную запомню.
Калі паэзія – гэта каша з прыгожых словаў, то няхай. Але пры чым тут Сыс, які такой кашай ніколі не пісаў. І пры чым рэальны аўтар, у якога ўсё інакш, так, як у рукапісным факсіміле на зборніку “Ягамосьць”:
Я не распусту слаўлю –
слаўлю цноту,
але наўжды Жанчынай -- стан у поўні,
бясьсільнай і магутнаю з-за дроту
зямлю сваю забраную запомню.
Для мяне загадка – што трэба сабе думаць, каб рэдагаваць вершы паэта, няхай не вялікага ды геніяльнага, якога няма сярод жывых? Хіба што сапраўды – не лічыць паэзію нічым вартым, не вычуваць яе дзіва, а яе творцаў успрымаць як бажаволкаў ці пустадомкаў. Тады й напраўду нічога не каштуе называць іх найвыдатнейшымі й геніямі.
Але калі так, дык такім самым пустаслоўем будзеш трактаваць і Радзіму, і самое жыцьцё – нічога ня вартыя абстракцыі, за якімі рэальную каштоўнасьць маюць хіба што медзякі ды крывавая юха. |
|
|
![[info]](http://l-stat.livejournal.com/img/userinfo.gif?v=92.1){kind=small}
ivansaj's journal
